รถยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicle หรือ EV) กลายเป็นตัวเลือกที่หลายคนในไทยให้ความสนใจมากขึ้นทุกปี ด้วยความที่ต้องใช้แบตเตอรี่ในการทำงานของรถ จึงเกิดคำถามตามมาว่า แบตเตอรี่รถไฟฟ้าอยู่ได้กี่ปีกัน และถ้าถึงเวลาต้องเปลี่ยนจะต้องเสียเงินมากแค่ไหน วันนี้เรารวบรวมทุกเรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับแบตเตอรี่รถไฟฟ้า ตั้งแต่ประเภทของแบต อายุการใช้งาน ปัจจัยที่ทำให้แบตเสื่อม วิธีดูแล ไปจนถึงค่าใช้จ่ายในการเปลี่ยน มาให้คุณเลือกอ่านก่อนตัดสินใจซื้อรถไฟฟ้า
ก่อนจะตัดสินใจซื้อ EV เป็นของตัวเอง ลองสัมผัสประสบการณ์นั่งรถยนต์ไฟฟ้าก่อนได้เลยผ่านบริการ GrabCar EV บนแอป Grab ไม่ต้องเป็นเจ้าของ ไม่ต้องกังวลเรื่องแบต แค่เปิดแอป Grab เรียกได้เลยทันที
Highlight
- แบตเตอรี่รถไฟฟ้ามีกี่ประเภท?
- แบตเตอรี่รถไฟฟ้าอยู่ได้กี่ปีในชีวิตจริง?
- อะไรทำให้แบตเตอรี่รถไฟฟ้าเสื่อมเร็วหรือช้า?
- วิธีดูแลและยืดอายุแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าให้ใช้ได้นานขึ้น
- ค่าเปลี่ยนแบตเตอรี่รถไฟฟ้าในไทยอยู่ที่เท่าไหร่?
- คำถามเกี่ยวกับแบตเตอรี่รถไฟฟ้า
แบตเตอรี่รถไฟฟ้ามีกี่ประเภท?
ก่อนจะรู้ว่าในรถยนต์ไฟฟ้านั้นแบตเตอรี่อยู่ได้นานแค่ไหน ต้องรู้ก่อนว่าแบตที่ใช้อยู่ในรถคือแบบไหน เพราะแบตเตอรี่แต่ละชนิดมีอายุการใช้งาน และคุณสมบัติที่ต่างกันพอสมควร รถ EV ในท้องตลาดปัจจุบันใช้แบตเตอรี่หลักอยู่ 4 ประเภท ได้แก่
Lithium-ion (NMC/NCA) แบตหลักของรถ EV รุ่นใหม่
Lithium-ion แบบ NMC (นิกเกิล แมงกานีส โคบอลต์) และ NCA (นิกเกิล โคบอลต์ อะลูมิเนียม) คือแบตเตอรี่ที่พบมากที่สุดในรถ EV ระดับพรีเมียมอย่าง Tesla, BMW และ Hyundai ข้อดีคือเก็บพลังงานได้มาก น้ำหนักเบา รองรับการชาร์จเร็ว แต่มีต้นทุนสูง และไวต่ออุณหภูมิที่สูงเกินไป
LFP (ลิเธียมเหล็กฟอสเฟต) ทนทาน ใช้ได้นานกว่า
LFP หรือ Lithium Iron Phosphate เป็นแบตเตอรี่รถไฟฟ้าที่นิยมในรถราคาประหยัด และรถยนต์ EV จากค่ายจีน เช่น BYD และ Tesla รุ่นเริ่มต้น อายุการใช้งานยาวนานกว่า NMC เพราะทนต่อการชาร์จซ้ำได้หลายพันรอบ และมีความปลอดภัยด้านความร้อนสูงกว่า แม้จะเก็บพลังงานได้น้อยกว่า NMC เล็กน้อยก็ตาม
Nickel-Metal Hydride (NiMH) คู่หูของรถไฮบริดมาตลอด
NiMH คือแบตเตอรี่ที่ใช้กันมายาวนานในรถ Hybrid อย่าง Toyota Corolla Cross Hybrid และ Honda Accord Hybrid มีความทนทาน ราคาไม่สูงมาก แต่เก็บพลังงานได้น้อยกว่า Li-ion จึงไม่เหมาะกับรถยนต์ไฟฟ้า 100% ที่ต้องการพิสัยวิ่งไกล
Lead-acid (ตะกั่ว-กรด) แบตสำรองที่ยังมีบทบาท
แบตเตอรี่ตะกั่ว-กรด ไม่ได้เป็นพลังงานหลัก แต่ยังมีบทบาทเป็นแบตสำรองสำหรับระบบไฟฟ้าย่อยภายในรถ เช่น ระบบ Infotainment ที่พบใน Tesla Model 3 มีราคาถูกและจ่ายกระแสไฟได้ดี แต่อายุการใช้งานสั้นกว่าแบตเตอรี่ชนิดอื่น และไม่เหมาะนำมาใช้เป็นพลังงานขับเคลื่อนหลัก
แบตเตอรี่รถไฟฟ้าอยู่ได้กี่ปีในชีวิตจริง?
นี่คือคำถามสำคัญที่ส่งผลโดยตรงต่อการตัดสินใจว่าจะซื้อรถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่ดีไหม ความจริงคืออายุการใช้งานขึ้นอยู่กับทั้งชนิดแบต และพฤติกรรมการใช้รถ
อายุการใช้งานจริง และรอบชาร์จ
แบต Li-ion ที่ใช้ในรถ EV ส่วนใหญ่รองรับรอบชาร์จ (Charge Cycle) ได้ราว 1,000 – 3,000 รอบขึ้นไป ถ้าชาร์จวันละครั้งเฉลี่ยแล้วแบตเตอรี่รถไฟฟ้าจะมีอายุการใช้งานราว 8 – 15 ปี ส่วนแบต LFP บางรุ่นทนได้มากกว่า 3,000 รอบ ซึ่งแปลว่าอาจอยู่ได้ถึง 10 – 20 ปีเลยทีเดียว
การรับประกันแบตเตอรี่ในไทย
ค่ายรถไฟฟ้าส่วนใหญ่ในไทยรับประกันแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าไว้ที่ 8 ปี หรือตามระยะทางที่กำหนด พร้อมรับประกันว่าความจุแบตจะไม่ต่ำกว่า 70 – 80% ภายในระยะเวลาดังกล่าว แบรนด์อย่าง BYD, MG และ Neta ต่างมีนโยบายรับประกันในทิศทางนี้เหมือนกัน ซึ่งถือว่าให้ความคุ้มครองได้ดีในช่วงปีแรก ๆ ของการใช้งาน
อยากลองนั่งรถ EV ก่อนตัดสินใจซื้อ? เรียก GrabCar EV ผ่านแอป Grab เพื่อสัมผัสประสบการณ์รถยนต์ไฟฟ้าได้เลย ไม่ต้องรอมีรถเอง ก็รู้ว่าชอบไหมได้ทันที
อะไรทำให้แบตเตอรี่รถไฟฟ้าเสื่อมเร็ว หรือช้า?
การใช้งานผิดวิธีเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้แบตเตอรี่รถไฟฟ้าเสื่อมเร็วกว่าที่ควร รู้ปัจจัยเหล่านี้ไว้จะได้ดูแลแบตได้ตรงจุด
อุณหภูมิและความร้อนสะสม
ความร้อนคือศัตรูตัวฉกาจของแบตเตอรี่รถไฟฟ้า อุณหภูมิที่เหมาะสมสำหรับแบต Li-ion อยู่ที่ช่วง 20 – 60 องศาเซลเซียส ถ้าสูงเกินกว่านั้นจะเร่งให้แบตเสื่อมสภาพเร็วขึ้นชัดเจน อุณหภูมิที่เหมาะสมที่สุดสำหรับแบต Li-ion ในรถ EV อยู่ที่ช่วง 15 – 35 องศาเซลเซียส โดยจุดที่ดีที่สุดคือราว 20 – 30 องศา หากเกิน 35 องศาขึ้นไปจะเร่งให้แบตเสื่อมสภาพเร็วขึ้นชัดเจน และงานวิจัยระบุว่าทุกครั้งที่อุณหภูมิเพิ่มขึ้น 10 องศา อัตราการเสื่อมจะเพิ่มขึ้นราวเท่าตัว ส่วนตัวเลข 60 องศาที่หลายคนเห็นบ่อยคือขีดจำกัดสูงสุดที่แบตยังทำงานได้ ไม่ใช่ช่วงที่เหมาะสม
พฤติกรรมการชาร์จที่ส่งผลต่ออายุแบต
การชาร์จจนเต็ม 100% ทุกครั้ง หรือปล่อยให้แบตหมดจนเกือบ 0% เป็นประจำ ล้วนส่งผลเสียต่อความจุแบตเตอรี่ในระยะยาว เซลล์แบตจะรับแรงกดดันมากกว่าปกติในสภาวะทั้งสองปลาย
การชาร์จเร็ว (DC Fast Charge) ใช้บ่อยเกินไปไม่ดี
DC Fast Charge ช่วยให้ชาร์จแบตจาก 10 – 80% ได้ภายในครึ่งถึงหนึ่งชั่วโมง แต่การอัดกระแสไฟปริมาณมากในเวลาสั้น ทำให้เกิดความร้อนสะสมในแบตเตอรี่มากกว่าการชาร์จแบบ AC ธรรมดา ควรใช้เฉพาะเมื่อจำเป็น ไม่ใช่ทุกวัน
จำนวนรอบชาร์จ (Charge Cycle)
ทุกครั้งที่ชาร์จแบตจาก 0 ถึง 100% นับเป็น 1 รอบ ยิ่งใช้รอบชาร์จมากขึ้น ความจุแบตก็จะค่อย ๆ ลดลงตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นกระบวนการปกติที่เกิดขึ้นในแบตเตอรี่ทุกชนิด
ระบบระบายความร้อนของรถ (Thermal Management)
รถ EV รุ่นที่มาพร้อมระบบ Liquid Cooling จะช่วยรักษาอุณหภูมิแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสม ลดความเสี่ยงแบตเสื่อมเร็ว ขณะที่รถรุ่นที่ระบายความร้อนด้วยอากาศ (Air Cooling) อาจเสื่อมได้เร็วกว่าในสภาพอากาศร้อนอย่างบ้านเรา
วิธีดูแลและยืดอายุแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าให้ใช้ได้นานขึ้น
ดูแลถูกวิธี แบตเตอรี่รถไฟฟ้าก็อยู่กับเราได้นานกว่าที่คิด วิธีเหล่านี้ทำได้ในชีวิตประจำวันโดยไม่ยุ่งยาก
ชาร์จให้อยู่ในช่วง 20 – 80% สำหรับการใช้ประจำวัน
นักวิจัยและผู้ผลิตแบตเตอรี่ส่วนใหญ่แนะนำให้รักษาระดับแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าไว้ในช่วง 20-80% เพราะช่วยลดความเครียดของเซลล์แบตได้มาก เก็บการชาร์จเต็ม 100% ไว้สำหรับทริประยะไกลเท่านั้น
เน้นชาร์จ AC ที่บ้าน (Home Charger) เป็นหลัก
Home Charger หรือ Wallbox แบบ AC ชาร์จช้ากว่า แต่ใช้กระแสไฟสม่ำเสมอ และไม่สร้างความร้อนมากเกินไป เหมาะกับการชาร์จข้ามคืน และยืดอายุแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าได้ดีในระยะยาวกว่าการพึ่ง DC Fast Charge
เลี่ยงจอดตากแดดจัดหรืออยู่ในที่ร้อนนาน
ความร้อนจากการจอดกลางแจ้งทำให้ระบบ Thermal Management ต้องทำงานต่อเนื่อง ซึ่งดึงพลังงานจากแบตเรื่อย ๆ และเร่งการเสื่อมสภาพของแบตเตอรี่รถไฟฟ้าในระยะยาว
ถ้าต้องจอดทิ้งไว้นาน ควรเหลือแบตราว 50%
หากต้องจอดรถทิ้งไว้นานกว่าปกติ เช่น เดินทางต่างประเทศหรือไม่ได้ใช้รถหลายสัปดาห์ แนะนำให้เหลือแบตที่ระดับประมาณ 50% เพราะเป็นระดับที่เซลล์แบตเตอรี่รับแรงกดดันน้อยที่สุดระหว่างการจัดเก็บ
ค่าเปลี่ยนแบตเตอรี่รถไฟฟ้าในไทยอยู่ที่เท่าไหร่?
ราคาเปลี่ยนแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าขึ้นอยู่กับแบรนด์รถ ขนาดแบต (kWh) และชนิดของแบตเตอรี่ โดยเฉลี่ยค่าเปลี่ยนแบตอยู่ที่ประมาณ 300 – 450 ดอลลาร์สหรัฐต่อ kWh หรือราว 9,300 – 13,950 บาทต่อ kWh
ลองคำนวณง่าย ๆ รถที่มีแบต 50 – 80 kWh จะมีค่าเปลี่ยนแบตคร่าว ๆ อยู่ที่ 465,000 – 1,116,000 บาท ซึ่งคิดเป็นราว 30 – 57% ของราคารถยนต์ทั้งคัน ตัวเลขนี้ฟังดูสูง แต่ต้องไม่ลืมว่ารถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่ที่ดูแลถูกวิธีจะมีอายุการใช้งาน 8 – 15 ปีขึ้นไป และราคาแบตเตอรี่รถไฟฟ้ามีแนวโน้มลดลงเรื่อย ๆ ตามการพัฒนาของเทคโนโลยี
ข้อมูลจากหลายแหล่งชี้ว่าราคาแบต Li-ion ลดลงมากกว่า 90% ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา และยังคงมีแนวโน้มลดลงต่อเนื่อง ซึ่งหมายความว่าเมื่อถึงเวลาต้องเปลี่ยนแบต ราคาอาจถูกกว่าที่คิดมาก
นอกจากนี้ในช่วง 8 ปีแรก ระบบรับประกันของค่ายรถจะคุ้มครองไว้อยู่แล้ว หากแบตมีปัญหาผิดปกติในระยะรับประกัน ค่าซ่อมหรือเปลี่ยนจะเป็นความรับผิดชอบของผู้ผลิต ไม่ใช่เจ้าของรถ
แบตเตอรี่รถไฟฟ้าในยุคนี้ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่หลายคนกังวล รถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่สมัยใหม่อยู่ได้ 8 – 15 ปี มีรับประกัน 8 ปี และดูแลได้ง่ายด้วยนิสัยการชาร์จที่ถูกต้อง ค่าเปลี่ยนแบตแม้จะสูง แต่ก็เป็นค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นหลังจากใช้งานมาหลายปีแล้ว และราคายังมีแนวโน้มลดลงต่อเนื่อง
ถ้าอยากลองสัมผัสประสบการณ์นั่งรถ EV ก่อนตัดสินใจซื้อ เรียก GrabCar EV ผ่านแอป Grab ได้เลย นั่งสบาย เงียบ ประหยัดพลังงาน และช่วยลดมลพิษไปพร้อมกัน เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการ “ลองก่อน ค่อยซื้อ”
FAQs
Q: ชาร์จแบตรถไฟฟ้าเต็ม 100% ทุกคืนได้ไหม?
A: ได้ แต่ไม่แนะนำให้ทำเป็นนิสัยประจำ การชาร์จเต็ม 100% บ่อยครั้งทำให้เซลล์แบตรับแรงกดดันสูง ควรตั้งค่าหยุดอัตโนมัติที่ 80% สำหรับการใช้ในเมืองทั่วไป และชาร์จเต็มเฉพาะก่อนเดินทางไกล
Q: รถ EV จอดทิ้งนานโดยไม่ชาร์จ แบตจะเสียหายไหม?
A: แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าจะคายประจุเองแม้ไม่ได้ใช้งาน ถ้าจอดทิ้งไว้นานโดยมีแบตต่ำกว่า 20% อาจทำให้เซลล์เสียหายได้ ควรเหลือแบตไว้ที่ประมาณ 50% ก่อนจอดทิ้งระยะยาว
Q: รู้ได้ยังไงว่าแบตเตอรี่รถไฟฟ้าเริ่มเสื่อม?
A: สังเกตได้จากระยะวิ่งต่อการชาร์จเต็มครั้งที่ลดลงเรื่อย ๆ หรือชาร์จแล้วเปอร์เซ็นต์เพิ่มเร็วผิดปกติ ถ้าต้องการตรวจสอบแม่นยำ ให้นำรถเข้าศูนย์บริการเพื่อวัดค่า State of Health (SoH) ของแบตเตอรี่
Q: แบตรถ EV หมดอายุแล้วนำไปทำอะไรได้บ้าง?
A: แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าที่ความจุเหลือ 70 – 80% ยังสามารถนำไปใช้เป็นระบบกักเก็บพลังงาน (Energy Storage System) ของบ้านหรืออาคารได้ต่อ และยังสามารถนำเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลเพื่อนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่
Q: ควรเลือกแบต LFP หรือ NMC ดีกว่ากัน?
A: ขึ้นอยู่กับการใช้งาน LFP เหมาะกับคนที่ชาร์จบ่อย ต้องการอายุการใช้งานยาว และไม่ได้สนใจพิสัยวิ่งไกลสุดขีด ส่วน NMC เหมาะกับคนที่ต้องการวิ่งระยะไกลต่อการชาร์จ และยอมรับต้นทุนที่สูงกว่าได้